Το ιδιωτικό χρέος έχει εξελιχθεί σε νάρκη στα θεμέλια της οικονομίας και της κοινωνικής συνοχής. Οι κυβερνήσεις της τελευταίας δεκαετίας απέτυχαν παταγωδώς να δώσουν ουσιαστική λύση στο πρόβλημα. Είτε επειδή δίστασαν να συγκρουστούν με ισχυρά συμφέροντα είτε γιατί επέλεξαν να διευκολύνουν την εκποίηση περιουσιών μέσω πλειστηριασμών.
Η σημερινή κυβέρνηση ταυτίστηκε με τη μεγαλύτερη αναδιανομή ακίνητης περιουσίας των τελευταίων δεκαετιών μέσω της λεηλασίας των ξένων funds. Έχει περιφρονήσει τις αγωνίες χιλιάδων δανειοληπτών και, με τις επιλογές της, έχει υπηρετήσει συνειδητά τα συμφέροντα των εταιρειών διαχείρισης.
Τον δρόμο που άνοιξε η προηγούμενη κυβέρνηση των ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ στα funds με τον ν.4354/2015 —τον νόμο που εισήγαγε τη λειτουργία και διαχείριση των «κόκκινων» δανείων από τα funds—, τη διευκόλυνση των πλειστηριασμών με τον ν.4472/2017 και την κατάργηση της προστασίας της πρώτης κατοικίας του ν.3869/2010 με το νόμο 4592/2019 που τροποποίησε τις προβλέψεις του νόμου 4346/2015, η κυβέρνηση Μητσοτάκη τον μετέτρεψε σε λεωφόρο με τον ν.4738/2020, αφαιρώντας κάθε ουσιαστικό εργαλείο προστασίας της περιουσίας, και με το πρόγραμμα «Ηρακλής ΙΙ» (ν.4799/2021), παραδίδοντας οριστικά τα πάντα στα funds.
Σήμερα, η χώρα λειτουργεί ως ξέφραγο αμπέλι για τις εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων, ενώ οι πλειστηριασμοί αυξάνονται δραματικά. Αν δεν υπάρξει βιώσιμη ρύθμιση των «κόκκινων» δανείων, το ιδιωτικό χρέος θα υπονομεύσει οριστικά την κοινωνική συνοχή.
Το ΠΑΣΟΚ τα τελευταία τέσσερα χρόνια έχει καταθέσει σειρά τροπολογιών, τις οποίες η Νέα Δημοκρατία αρνείται συστηματικά ακόμη και να συζητήσει. Παράλληλα, τα δικαστήρια, με διαδοχικές αποφάσεις που κινούνται στο πνεύμα αυτών των προτάσεων, έχουν κρίνει καταχρηστικές και παράνομες πρακτικές των servicers, επιβάλλοντας τους πρόστιμα . Η κυβέρνηση, όμως, επιλέγει να κάνει πως δεν ακούει, περιοριζόμενη σε επικοινωνιακή διαχείριση και διαρκείς αποσπασματικές αλλαγές στον αποτυχημένο εξωδικαστικό μηχανισμό.
Πρωτοπορεί μάλιστα αρνητικά σε σύγκριση με την υπόλοιπη Ευρώπη, όπως στην περίπτωση των δανείων σε ελβετικό φράγκο, αφήνοντας χιλιάδες οικογένειες χωρίς ουσιαστική προστασία.
Δεν υπάρχει άλλος χρόνος. Ποτέ στο παρελθόν οι πολίτες δεν απειλήθηκαν με τόσο μαζικούς πλειστηριασμούς πρώτης κατοικίας και ποτέ δεν βρέθηκαν τόσο απροστάτευτοι όσο σήμερα.
Οι δανειολήπτες εκβιάζονται συστηματικά. Καλούνται να καταβάλουν υπέρογκες προκαταβολές για να μην χάσουν το σπίτι τους ή να αποδεχθούν λεόντειους και καταπλεονεκτικούς όρους, που επιβάλλουν οι servicers. Οι πιο αδύναμοι δεν μπορούν να ανταποκριθούν και χάνουν τις περιουσίες τους. Άνθρωποι που άντεξαν μέσα στην κρίση, αντιμετωπίζουν σήμερα για πρώτη φορά ληξιπρόθεσμες οφειλές ή χάνουν ρυθμίσεις λόγω της αύξησης των επιτοκίων.
Καταθέτω δημόσια τις δεσμεύσεις μας για την επόμενη διακυβέρνηση. Οι σχετικές τροπολογίες μας θα αποτελέσουν άμεσες νομοθετικές πρωτοβουλίες μιας προοδευτικής κυβέρνησης που θα βάλει τέλος στην ασυδοσία των funds και θα αποκαταστήσει την ισορροπία ανάμεσα στους δανειολήπτες και τους πιστωτές:
1. Επαναφέρουμε την ουσιαστική προστασία της πρώτης κατοικίας και της αγροτικής γης, στα πρότυπα του ν.3869/2010, με εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια που θα καλύπτουν και τη μεσαία τάξη. Παράλληλα, προβλέπουμε συνεισφορά του Δημοσίου, όταν ο οφειλέτης αδυνατεί να καλύψει πλήρως τη δόση της ρύθμισης.
2. Κατοχυρώνουμε το δικαίωμα του δανειολήπτη να αποκτά ο ίδιος το δάνειό του πριν αυτό μεταβιβαστεί σε fund και σε αντίστοιχη ευνοϊκή τιμή.
3. Περιορίζουμε την ευθύνη του εγγυητή αναλογικά με την τιμή αγοράς της απαίτησης από το fund.
4. Καθιστούμε υποχρεωτική τη συμμετοχή των πιστωτών στον εξωδικαστικό μηχανισμό. Αν ο πιστωτής αρνείται να συμμετάσχει, δεν θα μπορεί να προχωρά σε καταγγελία σύμβασης ή αναγκαστική εκτέλεση. Παράλληλα, θεσπίζουμε βιώσιμες και ρεαλιστικές ρυθμίσεις, με υποχρέωση πλήρους αιτιολόγησης των προτάσεων και δικαίωμα προσφυγής του δανειολήπτη σε ανεξάρτητη Επιτροπή Διευθέτησης Οφειλών.
5. Η εμπορική αξία της περιουσίας θα προσδιορίζεται από ανεξάρτητο πιστοποιημένο εκτιμητή και όχι από τον ίδιο τον πιστωτή, που σήμερα αυξομειώνει την αξία ανάλογα με τα συμφέροντά του.
6. Προχωρούμε σε δίκαιη λύση για τα δάνεια σε ελβετικό φράγκο, με μετακύλιση του μεγαλύτερου μέρους (2/3) της επιβάρυνσης από τη μεταβολή της ισοτιμίας στον πιστωτή.
7. Θεσπίζουμε αυστηρό πλαίσιο κυρώσεων για καταχρηστικές συμπεριφορές των servicers, με πρόστιμα, αστικές κυρώσεις, περιορισμούς στην αναγκαστική εκτέλεση και απώλεια απαιτήσεων από τόκους υπερημερίας.
8. Εισάγουμε ουσιαστικά κίνητρα επιβράβευσης για τους συνεπείς δανειολήπτες, γιατί ένα δίκαιο σύστημα οφείλει να προστατεύει όχι μόνο τους αδύναμους αλλά και όσους αγωνίζονται καθημερινά να παραμείνουν συνεπείς στις υποχρεώσεις τους.
Το ιδιωτικό χρέος δεν είναι λογιστικό μέγεθος, είναι κοινωνική πληγή.
Καλούμε την κυβέρνηση να εγκαταλείψει την πολιτική της αδράνειας και της εξυπηρέτησης συμφερόντων των funds και να προχωρήσει άμεσα σε πραγματικές παρεμβάσεις προστασίας των δανειοληπτών.
Καλούμε, επίσης, τους καταναλωτικούς φορείς να τοποθετηθούν απέναντι σε ένα ζήτημα που αφορά την κοινωνική συνοχή, την οικονομική δικαιοσύνη και την αξιοπρέπεια των πολιτών. Γιατί σήμερα το ιδιωτικό χρέος, οι πλειστηριασμοί και η ανασφάλεια χιλιάδων οικογενειών αποτελούν από τα πιο φλέγοντα προβλήματα του ελληνικού λαού.
Ν. Ανδρουλάκης
