I. Το Μνημόνιο Τσίπρα (ν. 4336/2015) και ο νόμος Κατρούγκαλου (ν. 4387/2016) κατήργησαν την ανταποδοτικότητα του εφάπαξ για όλα τα έτη από το 2014 και μετά!
Με το Μνημόνιο της κυβέρνησης Τσίπρα (ν. 4336/2015) και με άρθρο 35 του ν. 4387/2016 (νόμος Κατρούγκαλου) καταργήθηκε η ανταποδοτικότητα στην εφάπαξ παροχή την 31-12-2013. Ειδικότερα, από 1-1-2014 και για όλα τα επόμενα έτη μέχρι το έτος τής συνταξιοδότησης, καταβάλλονται στον δικαιούχο τής παροχής ΜΟΝΟ άτοκες οι εισφορές που του είχαν παρακρατηθεί.
Ειδικότερα το άρθρο 35 παρ. 4 ν. 4387/2016 που διατηρούσε την ανταποδοτικότητα της εφάπαξ παροχής για τα έτη μέχρι και το 2013 και την κατήργησε από τα έτη 2014 και μετά, όριζε ότι:
«4.Από την έναρξη ισχύος του παρόντος το ποσόν της εφάπαξ παροχής με την επιφύλαξη των οριζομένων στην παράγραφο 9 του παρόντος άρθρου (σ.σ. αφορά το εφάπαξ των Σωμάτων Ασφαλείας), ισούται με το άθροισμα του τμήματος της εφάπαξ παροχής που αντιστοιχεί για τα έτη ασφάλισης μέχρι την 31.12.2013 και του τμήματος της εφάπαξ παροχής που αντιστοιχεί για τα έτη ασφάλισης από 1.1.2014 και εφεξής.
α. Για χρόνο ασφάλισης που έχει διανυθεί έως και την 31.12.2013:
αα. Για τους μισθωτούς: Για τους μισθωτούς με εισφορά ύψους 4% επί των αποδοχών, η εφάπαξ παροχή αποτελείται από το γινόμενο του εξήντα τοις εκατό (60%) των αποδοχών, επί των οποίων έγιναν οι νόμιμες κρατήσεις, υπέρ του κλάδου επί του δεκαδικού αριθμού των ετών ασφάλισης έως και την 31.12.2013, με ακρίβεια δεύτερου δεκαδικού ψηφίου.
Ως αποδοχές για τον υπολογισμό της εφάπαξ παροχής, νοείται ο μέσος όρος των μηνιαίων αποδοχών που έλαβε ο ασφαλισμένος κατά τα πέντε (5) τελευταία έτη έως και τις 31.12.2013, εφόσον υπεβλήθησαν σε ασφαλιστικές εισφορές υπέρ του κλάδου, χωρίς να υπολογίζονται τα δώρα εορτών και το επίδομα αδείας. Ο ως άνω μέσος όρος προσαυξάνεται ετησίως κατά τον τρόπο που προβλέπεται στην παράγραφο 4 του άρθρου 8 του παρόντος. Ειδικότερα, ο μέσος ετήσιος γενικός δείκτης τιμών καταναλωτή της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής εφαρμόζεται από το επόμενο έτος μετά το καταληκτικό της ανωτέρω πενταετίας, έως και το προηγούμενο έτος της αποχώρησης από την υπηρεσία ή την εργασία. Ο σωρευμένος συντελεστής που προκύπτει από τους δείκτες της παραγράφου 4 του άρθρου 8 δεν μπορεί να είναι μικρότερος από ένα (1). (…)
ββ.Για τους αυτοτελώς απασχολούμενους: Για τους αυτοτελώς απασχολούμενους με εισφορά ύψους 4%, η εφάπαξ παροχή αποτελείται από το γινόμενο του εξήντα τοις εκατό (60%) των αποδοχών επί των οποίων έγιναν οι νόμιμες κρατήσεις, επί του δεκαδικού αριθμού των ετών ασφάλισης έως και την 31.12.2013, με ακρίβεια δευτέρου δεκαδικού ψηφίου. (…)
Ως αποδοχές για τον υπολογισμό της εφάπαξ παροχής νοείται ο μέσος όρος των τιμών των ασφαλιστικών κατηγοριών, επί των οποίων υπεβλήθησαν ασφαλιστικές εισφορές υπέρ του κλάδου, κατά τα πέντε (5) τελευταία έτη έως και τις 31.12.2013, όπως οι εν λόγω τιμές είχαν διαμορφωθεί κατά το καταληκτικό της πενταετίας έτος. Ο ως άνω μέσος όρος προσαυξάνεται ετησίως κατά τον τρόπο που προβλέπεται στην παρ. 4 του άρθρου 8 του παρόντος. Ειδικότερα, ο μέσος ετήσιος γενικός δείκτης τιμών καταναλωτή της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής εφαρμόζεται από το επόμενο έτος μετά το καταληκτικό της ανωτέρω πενταετίας, έως και το προηγούμενο έτος της αποχώρησης από το επάγγελμα ή την εργασία. Ο σωρευμένος συντελεστής που προκύπτει από τους δείκτες της παρ. 4 του άρθρου 8 δεν μπορεί να είναι μικρότερος από ένα (1). (…)
β. Για το χρόνο ασφάλισης που πραγματοποιείται από την 1.1.2014 και εφεξής:
Για τους μισθωτούς και αυτοτελώς απασχολούμενους το τμήμα της εφάπαξ παροχής που αναλογεί στα έτη ασφάλισης από 1.1.2014 και εφεξής, υπολογίζεται με βάση το διανεμητικό σύστημα προκαθορισμένων εισφορών με νοητή κεφαλαιοποίηση. Οι ασφαλιστικές εισφορές που καταβάλλονται από 1.1.2014 και εφεξής για κάθε ασφαλισμένο τηρούνται σε ατομικές μερίδες. Με βάση την αρχή της ισοδυναμίας το ποσό της εφάπαξ παροχής ισούται με τη συσσωρευμένη αξία των εισφορών κατά την ημερομηνία αποχώρησης. Η συσσώρευση των εισφορών θα γίνει με το πλασματικό ποσοστό επιστροφής, το οποίο προκύπτει από την ετήσια ποσοστιαία μεταβολή των συντάξιμων αποδοχών των ασφαλισμένων.».
ΙΙ. Ο νόμος Βρούτση (ν. 4670/2020) επανέλαβε και θωράκισε τη συνταξιοκτόνα διάταξη του νόμου Τσίπρα-Κατρούγκαλου για την κατάργηση της ανταποδοτικότητας του εφάπαξ μετά το 2014
Με το άρθρο 31 του ν. 4670/2020 (νόμος Βρούτση), παρά τις αντίθετες διαβεβαιώσεις της ΝΔ όταν ήταν στην Αντιπολίτευση, διατηρήθηκε σε ισχύ και θωρακίστηκε η ανωτέρω συνταξιοκτόνα διάταξη του νόμου Τσίπρα-Κατρούγκαλου, που κατήργησε την ανταποδοτικότητα του εφάπαξ για ολόκληρο τον χρόνο ασφάλισης από 1-1-2014 και μετά τόσο για τους νέους όσο και τους παλαιούς ασφαλισμένους για την ασφάλισή τους μετά το 2014.
Σύμφωνα, επομένως, με τον ισχύοντα σήμερα νόμο Βρούτση 4670/2020 (άρθρο 31), που διατήρησε σε ισχύ την απαράδεκτη διάταξη του νόμου Κατρούγκαλου 4387/2016 (άρθρο 35), το εφάπαξ ενός δημοσίου ή ιδιωτικού υπαλλήλου που θα συνταξιοδοτηθεί φέτος (2026), αποτελείται από δύο ξεχωριστά τμήματα:
- α) Από το τμήμα του εφάπαξ για τα έτη ασφάλισης μέχρι 31-12-2013, που αποτελεί το ανταποδοτικό μέρος τού εφάπαξ. Ειδικότερα, το ύψος τού εφάπαξ για τα έτη έως και το 2013 ισούται με το γινόμενο μεταξύ του 60% του μέσου όρου των μηνιαίων αποδοχών τής πενταετίας 2009-2013 επί τα έτη ασφάλισης έως το 2013.
- β) Από το τμήμα του εφάπαξ για τα έτη από το 2014 έως το 2026, που αποτελεί το ΜΗ ανταποδοτικό μέρος του. Ειδικότερα, το ύψος τού εφάπαξ για τα έτη μετά το 2014, χωρίς την ανταποδοτικότητα, ισούται μόνο με το άθροισμα των εισφορών που καταβλήθηκαν για τα έτη αυτά, χωρίς ανταποδοτικότητα, χωρίς προσαύξηση και χωρίς τόκο!!
ΙΙΙ. Χωρίς ανταποδοτικότητα η εφάπαξ παροχή για παλαιούς και νέους ασφαλισμένους από 1-1-2014
Για τα έτη μετά το 2014, επιστρέφονται μόνο οι εισφορές και μάλιστα άτοκα!
Οι παραπάνω διατάξεις για την κατάργηση της ανταποδοτικότητας του εφάπαξ από το 2014 και μετά, εξειδικεύτηκαν αρχικά με την υπ’αριθ.πρωτ. Φ.80020/οικ.29753/Δ15.531/30-6-2016 απόφαση του τότε Υφυπουργού Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης κ.Αναστάσιου Πετρόπουλου, στην οποία αναλύονται οι διατάξεις του άρθρου 35 του ν. 4387/2016 και δίνονται παραδείγματα υπολογισμού τού «νέου» εφάπαξ και του ύψους τής μείωσης από 1-1-2014 και μετά. Ειδικότερα, μεταξύ άλλων, αποσαφηνίζεται ότι:
- Καταργείται κάθε διάταξη που προβλέπει προκαταβολή μέρους τής εφάπαξ παροχής.
- Καταργείται κάθε γενική ή ειδική ή καταστατική διάταξη της νομοθεσίας που προβλέπει διαφορετικά από τα οριζόμενα στο άρθρο 35, που κατήργησε οριστικά την ανταποδοτικότητα στο εφάπαξ.
- Ως αποδοχές για τον υπολογισμό της εφάπαξ παροχής, νοείται ο μέσος όρος των μηνιαίων αποδοχών που έλαβε ο ασφαλισμένος κατά τα πέντε (5) τελευταία έτη έως και την 31-12-2013, χωρίς να υπολογίζονται τα δώρα εορτών και το επίδομα αδείας. Ο ως άνω μέσος όρος προσαυξαίνεται ετησίως κατά την ετήσια μεταβολή μισθών, η οποία υπολογίζεται από την Ελληνική Στατιστική Αρχή.
- Το τμήμα τής εφάπαξ παροχής μισθωτών και αυτοτελώς απασχολούμενων που αντιστοιχεί σε χρόνο ασφάλισης που πραγματοποιείται από την 1-1-2014 και εφεξής, υπολογίζεται με βάση το διανεμητικό σύστημα προκαθορισμένων εισφορών με νοητή κεφαλαιοποίηση και προκύπτει από μαθηματικό τύπο. Δηλαδή, μετά την 1-1-2014, το ποσό τού εφάπαξ προκύπτει από τη συσσωρευμένη αξία των εισφορών κατά την ημερομηνία αποχώρησης που τηρούνται στην ατομική μερίδα τού ασφαλισμένου.
Μετά την ψήφιση του άρθρου 31 του ν. 4670/2020 (νόμος Βρούτση) εκδόθηκε η υπ’αριθ.πρωτ. Φ80020/οικ.12029/Δ16/310/29-4-2020 απόφαση τού τότε Υπουργού Εργασίας Ιωάννη Βρούτση, που ενημερώνει Υπηρεσίες και ασφαλισμένους για την κατ’έτος μείωση τού εφάπαξ από 1-1-2014 και μέχρι το έτος συνταξιοδότησης κάθε ασφαλισμένου.
Η υπουργική αυτή απόφαση, σχεδόν πανομοιότυπη με την προγενέστερη, αφού η διάταξη για το εφάπαξ διατηρήθηκε σε ισχύ, επαναλαμβάνει ότι «Η παράγραφος 4 (εννοεί, άρθρου 35 ν. 4387/2016) αφορά στον τρόπο υπολογισμού της εφάπαξ παροχής από 13.5.2016. Ως γνωστόν, η εφάπαξ παροχή αποτελείται από το άθροισμα δύο τμημάτων: το τμήμα που αντιστοιχεί για τα έτη ασφάλισης μέχρι την 31.12.2013 και το τμήμα που αντιστοιχεί για τα έτη ασφάλισης από την 1.1.2014 και εφεξής.».
IV. Να καταργηθεί η «ρήτρα Τσίπρα» που καταργεί την ανταποδοτικοτητα στο εφάπαξ
Να επαναχορηγηθεί η ανταποδοτικότητα στο εφάπαξ, έντοκα και αναδρομικά από 1-1-2014
Από όσα αναπτύξαμε παραπάνω, προκύπτει ξεκάθαρα ότι οι μεγάλοι χαμένοι από την ανωτέρω ρύθμιση των νόμων Κατρούγκαλου-Βρούτση, των κυβερνήσεων Τσίπρα-Μητσοτάκη αντίστοιχα, είναι όσοι ασφαλισμένοι έχουν τα λιγότερα χρόνια τού ασφαλιστικού τους βίου πριν το 2014 και τα περισσότερα μετά. Για τους ασφαλισμένους με έναρξη ασφάλισης μετά το 2014 εξυπακούεται ότι στην ουσία δεν υπάρχει εφάπαξ κατά τον τρόπο που αυτό θεσπίστηκε και λειτούργησε για δεκαετίες!
Είναι αυτονόητο ότι, σύμφωνα με την ισχύουσα Νομοθεσία (νόμοι Κατρούγκαλου-Βρούτση), όσοι εργαζόμενοι εισήλθαν στην αγορά εργασίας μετά την 1-1-2014, θα λάβουν ως εφάπαξ ΜΟΝΟ τις εισφορές που έχουν καταβάλλει και μάλιστα άτοκα!! Στην ουσία, αυτοί οι ασφαλισμένοι θα λάβουν κατά τον χρόνο της συνταξιοδότησής τους ποσό εφάπαξ πολύ μικρότερο των εισφορών που κατέβαλαν αφού σημαντικό τους τμήμα θα έχει εξανεμιστεί από τον υψηλό πληθωρισμό και την ισχνή αγοραστική τους δύναμη.
Γι’ αυτό επιβάλλεται η διάταξη του άρθρου 31 του ν. 4670/2020, που διατήρησε σε ισχύ το άρθρο 35 του ν. 4387/2016, να καταργηθεί άμεσα και να ξαναθεσπιστεί η εφάπαξ παροχή σε ανταποδοτική βάση λαμβανομένων υπόψη των σύγχρονων μεγαλύτερων αναγκών των υπαλλήλων τού δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα.
Αλέξης Π. Μητρόπουλος Καθηγητής ΕΚΠΑ
